bursa escort bursa escort beylikdüzü escort bursa escort escort bayan istanbul escort mersin escort bayan escort kayseri bursa escort bayan escort kayseri bursa escort Topkap saray mzesi - islamiforumlar.net - islami forum






Burada her ey "NET"
islamiforumlar.net



Go Back   islamiforumlar.net - islami forum > KLTR,EDEBYAT MZAH > Tarihi Mekanlarmz > Saraylar
www.islamiforumlar.net
Kayt ol Yardm Ajanda Arama Son Mesajlar Forumlar Okundu Kabul Et
Anasayfa Soru cevap Dua kesi slami rya tabirleri Resimli Cuma Mesajlar Dk iini rahatla letiim

Topkap saray mzesi

Saraylar


Yeni Konu a CEVAPLA

 

Seenekler Deerlendirme
Alt   #1 (permalink)
ceylannur
Uzman Kardeimiz

Topkap saray mzesi



TOPKAPI SARAYI MZES


Osmanl mparatorluu'nun bakent stanbul'da ynetim saray ve hanedanlk ikametgh olarak kullanlan Topkap Saray, Fatih Sultan Mehmed'in stanbul'u fethetmesinden ksa bir sre sonra 1473 ylnda tamamlanmtr. Osmanl hanedan, Topkap Saray'n 19. yzylda Boazii saraylarna yerleene kadar kullanmtr. Saray, Cumhuriyet'in ilanndan sonra 3 Nisan 1924'te Atatrk'n emriyle mze haline getirilmitir.

eitli dnemlerde, deiik sultanlarn emirleriyle yaplan ek yaplar ve yenilenmelerle grkemli bir boyut ve ilev eitlilii kazanan saray, bu grnmyle Osmanl devlet kurumlamasnn bir yansmas olmutur. Osmanl saray protokol ve hiyerarisinin zamanla kazand grkem ve ok nitelilik Topkap Saray mimarisine de yansm, hatta devletin ykselii ve k de sanatsal anlatmn bu sarayda bulmutur. Tm bu byk gemii dekorlayan dramatik olaylar sreci ile saray, dnya mzeleri arasnda tarihsel yaants ile gnmze ulaabilmi ender rneklerden biridir.

Fatih Sultan Mehmed'in stanbul ile sembolleen Bizans ile birlikte Ortadou'nun imparatorluk geleneine de varis olmas, greceli olarak dinamik ve ger Asya-Anadolu gelenei ile yorulmu olan nceki Osmanl ynetim sisteminde nemli nitelik deimelerine neden olmutur. Bu zelliin sultan ve ailesiyle btnleen mutlak idare kavramna g verdii ve saray kurumunun Fatih Kanunnamesi ile bilinli olarak bir imparatorluk sistemine uyacak ekilde hiyerarik kademelenme ve grkem kazand grlr. Bu nitelik deiiminin unsurlar aamal olarak Topkap Saray'nda grlebilir.

Topkap Saray, stanbul topografyasn oluturan Marmara Denizi, stanbul Boaz ve Hali arasnda tarihsel stanbul yarmadasnn ucundaki Sarayburnu'nda Bizans akropol zerinde ina edilmitir. Saray, kara tarafnda Fatih'in yaptrd Sur-u Sultani, deniz ynnde ise Bizans surlar ile ehirden ayrlmtr. eitli kara ve deniz kaplaryla saray iinde deiik ilevleri olan kaplarn dnda antsal giri, Ayasofya arkasndaki Bab- Humayun'la (Saltanat Kaps) salanr.

Yzyllar boyunca her trl grkem ve protokol detaylarnn yaand sarayda salam devlet anlaynn gereksindii ilevsel sadeliin mekna yansmas, daha girite balamaktadr. Bu kap, aslnda 15. yzyldaki karakterleriyle bir kale-saray olan yapnn grnmne uygundur. Halkn da girebildii bu kapnn zerinde 19. yzyl sonlarna kadar ayakta kalan bir kk vard ki, bu yapda alaylarn izlendii ve zel hazinelerin sakland bilinir.

Sarayn I. yer olarak adlandrlan en geni avlusu, Hali ve Marmara ynnde uzanan Hasbahe'den ancak ana eksende oluuyla ayrlr. Bab- Hmayun ile i sarayn balad Bab-s Selam arasnda yer alan bu alanda iki yanda sarayn byk lde gnmze ulamam olan ve Bostanclar denetimindeki Birun (d) hizmet binalar vardr. Solda odun ambarlar, cebehane olarak kullanlan Hagia Eirene Kilisesi, 18. yzylda yenilenip geniletilen darphane binalar gnmze ulaan yaplardr. Saraya gelen devletlilerin ve yabanc elilerin atlarn baladklar bir revak nnde Deavi Kasr denilen dileke dairesi ve Ebniye-i Hassa ambarlar arka arkaya sralanrlard. Sada ise srasyla Glhane Hastanesi, Has Frn ve sarayn su datm sistemini oluturan dolap oca birinci avluyu snrlayan yaplard. Her dnemde saray evreleyen Hasbahe eitli kklerle doluydu. Bu kklerden ilki, Bab- Ali karsnda okgen bir bur zerinde ykselen Alay Kk'dr.

Sultanlarn eitli alaylar seyrettii bu mekn, 19. yzylda Ampir sluba uygun olarak yenilenmitir. Hali ynnde ve Sirkeci tarafnda okgen bir ak seyir kk olan Yal Kk'nde padiahlar her sene donanmann denize kn seyrederdi. 19.yzyl sonlarnda demiryolunun baheden geirilmesi nedeniyle bu kk yktrlmtr.

Gnmze ulaan bir 17.yzyl yaps olan klasik karakterli Sepetiler Kasr'ndan harem halknn bu trenleri izledii sanlr. Bu alanda bostanclara ait eitli kou ve yaplarn yan sra en nl kk, Fatih Sultan Mehmed'in saray ile birlikte yaptrd inili Kk't. inileri ve eyvanl merkezi planyla Timurlu mimarisi hatlarn tayan bu sefa kknn geni arsasna II. Abdlhamid Dneminde arkeoloji mzeleri yerletirilmitir. Sarayburnu'nda kuleli ve toplu bir kap nedeniyle ge devirde Topkap ismini alan Saray- Cedid'in bu kapsnn nnde, 16.yzyl bandan kalan revakl Mermer Kk'ten balamak zere, Marmara kysna 18.yzyl ve sonlarnda yaplm ahap ve yazlk Rokoko sluplu sahilsaray vard. 1860'larda yanan ve demiryoluna harcanan bu sarayn ilerisinde sur zerinde altyaps grlen ncili Kk ise, sadrazam Koca Sinan Paann mimarba Davud Aa'ya yaptrp, III. Murad'a sunduu muhteem bir seyir kkyd. Saray eviren Marmara suru, Balkhane ve Ahrkap gibi ilevlerini belirten iki kap ile bitmekteydi; sarayn byk ahrlarn ieren bu kkteki yaplamadan gnmze sadece III. Osman Devrinde yaplan fener ulamtr. Glhane Hatt- Hmayun'unun okunduu Hasbahe'nin bu ynnde Bizans Dneminde de ayn amala kullanld sanlan bir Cirit Meydan, shak Paa ve Glhane kasrlar gibi yaplarla Bizans'n Manganlar Saray kalntlarnn olduu grlr.

I. avluda, Bab- Hmayun'u Bab-s Selam'a balayan aal yolda sultanlarn seferden dn ve gidileri, Cuma Selamlklar gibi trensel gnlerde byk bir ihtiamla avludan getikleri grlrd. Yenierilerin bu avluyu saraya kar geldiklerinde kullandklar ve kaplar atklar bilinir. Sarayn Bab-s Selam denilen kuleli kapsyla ada Avrupa kulelerini andran ikinci kapsnn belirledii asl saray blm, Sur-u Sultani iindeki i kaleyi oluturur.

eitli yaplarn sur benzeri dz salam bir duvar inaatyla snrland ve avlulara bur gibi kma yapt bu alan, arka arkaya deiik ilevli avlu ile evresindeki yaplarla saray btnn oluturur. Sultandan baka kimsenin at zerinde giremedii Divan Meydan denilen n avlu, yaplaryla birlikte saraydaki devlet ynetiminin zirvesi olan bir mekndr. Bu avluda tarihte eitli hayvanlarn da gezdii bahe taksimat arasndaki eksenlerden en nemlisi karda sultan temsil eden Bab-s Saade eksenidir.

Meydana ilevini veren ve gvdesi Fatih Dneminden kalan Adalet Kulesi altndaki kubbeli ve revakl Divan- Hmayun ise sol kanatta bulunur. Haftada drt gn sadrazam ve vezirlerle devlet ilerinin karara baland bu resmi mekn, Divanhane, burada kabine toplants yapld gibi, eliler de kabul edilirdi- kalem ve defterhane blmlerinden oluur. Bu yapnn arkasndaki ok kubbeli ve masif duvarl D Hazine ise devletin resmi hazinesini depolamak amacyla yaplmtr.

Sadrazam tarafndan kullanlabilen bu hazineden ayrca yenierilere ayda bir ulufe datlr ve bunun iin avluda elilerin de hazr bulunduu grkemli galebe divanlar yaplrd. Saray mze ilevini kazandktan sonra, bu blm, Erken slam Dneminden 20.yzyl balarna kadar olan dneme ait silahlarn sergilenmesine ayrlmtr. Burada slam Trk ve Orta Dou'ya zg silahlar da bulunmaktadr. Kubbealt, Hali ynnde, gizemli Harem Dairesi'nin kk ve silik "Arabalar Kaps" ile ayrlmaktadr.

Divan Meydan'n da Hali ynnde Hasbahe'ye, sultanlarn saraydan klarnda kullandklar Hasahr sistemine balamaktadr. Kendine ait daha alaktaki bir avluda yer alarak saray snrlayan Hasahr'larn sarayn ilk yaplarndan biri olduu bilinir. Sultanlarn az saydaki seme atn barndrm olan bu ahr, saray yaantsnda "imrahor" denilen bir yneticinin sorumluluunda, bal bana bir at koum takm hazinesi olan raht hazinesi'ni de ierirdi. zellikle resmi alaylarda ve yabanc lkelere gnderilen hediyeler arasnda grlen bu hazinenin koum takmlarnn murassa olmasna dikkat edilirdi. Bu alanda gze arpan bir baka yap da Beir Aa Camii'dir.

Divan Meydan'nn bu ynde dier bir ilevsel yap grubu da Baltaclar Kouu'dur. Gl genlerden devirme usulyle saraya getirilen bu kadro, sarayda terifatln yan sra, her trl tama iinde selamlk ve hareme hizmet ederdi. 16.yzyl sonlarnda geniletilerek son eklini alan Baltaclar Kouu; Divan Meydan, Harem, Hasahr ynne alan bir avlu evresindeki hamam, kouu, camii ve ubuk odas ile zgn bir mahalle grnmndedir.

Divan Meydan'nda yaplan ilerle temsil edilen devletin kudreti, avlunun sa kanadnda bir revak arkasndaki antsal mutfak yaplaryla anlam kazanrd. Boydan boya uzanan zel, ince uzun bir avlunun Marmara tarafndaki antsal yaplar; gnmzde saray arivi ve kuma deposu olarak kullanlan yahane ve kiler, ahap Alar Mescidi ve nihayet bacalarn oluturduu grkemli cephesiyle bu byk ehre girite saray vurgulayan mutfaklardr.

Harem'e, sadrazam ve enderun halkyla birlikte sultan ve harem'e hizmet veren bu dev yapda, normal gnlerde sarayn be bin kiiden aa dmeyen halkna srekli yemek verilirdi. Tm imparatorluk sahasnda retilen gda eitlerinin en kaliteli rnekleriyle donatlm bu mutfaklarn, Osmanl kltrnde ayr bir yeri vardr. Bugn, Osmanl saraynda itibar grm, srekli ithal edilmi veya hediye olarak gelmi in ve Japon seramik sanatnn rnleri bu yaplarda sergilenmektedir. Mutfaklarn helvahane ve erbethane blmlerinde ise Trk mutfak eyalar ile Osmanl Yldz porselenleri ve cam eserleri sergilenmektedir. Bir zamanlar alarn kouu olan kar binalarn yerinde ise, Avrupa porselenleri ve gmleri yer almaktadr.

Divan Meydan'n sarayda padiahlarn selamlk hayatnn getii i saray tekilatnn bulunduu meknlar ieren Enderun Avlusu'na Bab-s Saade (kaps) balar. Sultan temsil eden kapda clus, biat, bayramlama ayak divan ve cenaze trenleri yaplrd. Bu olaylarn dnda sultanlar kapy ve Divan Meydan'n kullanmazlard. Padiah evinin cmle kaps olarak kapal tutulan kapnn arkasna izinsiz gemek, mutlak iktidara yaplan en byk hukuk ihlli saylrd. Bab-s Saade Aas denilen saray sorumlusunun kontrolndeki bu baldaken formlu geit, gnmze 18.yzyl sonlarnda yaplan Rokoko dzenlemelerle ulamaktadr. Sarayn padiah nclnde oluturulan selamlk blm Enderun, "Harem-i Hmayun" olarak da adlandrlmaktadr. Bu blm, gnn geirildii Selamlk ile gecenin geirildii Harem blmlerinden olumaktadr. Devlete yksek brokrat ve askeri ef yetitiren eitim aamalar Enderun avlusunun biimlenmesinde nemli rol oynamtr.

Bab-s Saade aasnn kontrolndeki bu blm sultann ahsna ait yaplardan ilki Bab-s Saade btnlndeki Arz Odas'dr. Revakl ve tek hacimli bu sembolik mekn, sarayn ortasndaki konumuyla da Osmanl merkeziyetiliinin semboldr. 16.yzylda donatlan bu mekn bu yzyl sonunda konulan baldaken taht, sultann divan yelerini ve yabanc devlet elilerini kabullerinde ve cluslarnda kullandklar mcevher demeli tahttr. Sultanlarn resmi kabul salonu olan bu yapnn kendine zg zengin dekoru ve protokol, sultanla yz yze gelme erefine eriebilen nadir bir grubun grebildii eylerdi. Bu yapnn arkasnda sarayda zel bir ilgi unsuru olan ve kudret sembol olarak da grlen ss ve av kularnn bulunduu 16.yzyldan kalma Havuzlu Kk vard. 18.yzyl banda III. Ahmed'in Lale Devri'nin zarif klasik slubuyla ina ettirip Enderun aalarna vakfettii ktphanesi ise kmal, merkezi planyla bir dier sultan yapsdr. Sultana ait yaplarn bu avludaki dier rnekleri avlu kelerindeki Enderun Hazinesi (Fatih Kk) ve Hasoda'dr (Kutsal Emanetler Dairesi).

Fatih Sultan Mehmed'in sarayla birlikte yaptrd revakl ve muhteem stanbul manzarasna mermer bir terasla alan klasik Osmanl konutu tipindeki kesme tatan kkn, planna ramen, batan beri Osmanl saray hazinesi olarak kullanld anlalr. Arka arkaya kubbeli odalarn gerisinde sultan ve enderun aalarna ait antsal bir hamam da ierdii bilinen bu binalarn hazine eyasn koymak amacyla kullanlm geni bodrum katlar vardr. Sultanlarn her trl varidattan ve tabi lke harlarndan aldklar bete bir payn ve hanedan haslaryla hadika saraylarnn gelirlerinin nakit blmn oluturduu bu efsanevi hazine, ayn zamanda saltanat mcevherleri ve taklar bata olmak zere ihsan edilen krkler, hil'atlar, zengin saray giysi ve kumalar, deerli yazmalar, kutsal emanetler gibi saray iin retilmi veya hediye olarak gnderilmi her trl sanat eserini de ieren bir koleksiyondu.

Sarayn devlet hazinesinden ayr olarak finanse edildii bu ihtiyat hazinesi ve sanat koleksiyonu, devlet maliyesi sktnda devreye girerdi. Gnmzde de Osmanl hazinesinin tehiri iin kullanlan bu meknlarda, saysz murassa eser arasnda drt taht (Bayramlama-Clus, tfariyye, Sefer ve Nadir ah tahtlar), Osmanl hkmdarlk sembol olan ask ve sorgular, Topkap haneri ve kak elmas en nlleridir.

Hazinedarba sorumluluunda hazine kouu erknyla birlikte sultanlarn girebildikleri hazineden eya yazl olarak kar ve iade edilirdi. Kullanm hakk hanedanda, ancak mlkiyeti millete ait olan bu hazineye sultanlarn zaman zaman ecdadlarndan kalan ve kendi dnemlerinde konulan eserleri incelemek iin girdikleri bilinir. Yabanc hkmdarlardan deerli hediyeler hazineye geldii gibi, bu hkmdarlara ayn deerde hediyeler giderdi. Hazine envanterinin bir blmn sultanlarn kutsal yerler iin gnderdikleri eserler oluturmaktadr.

Enderun avlusunda sultanlara ait en nemli yap, Hasoda'dr. 15.yzylda drtl bir geometrik planla yaplm bu deerli yap, sultanlarn saray selamlndaki zel ikametghlar idi. Arzhane, Aslanhane, Hasoda gibi blmlere ayrlan bu meknda sultan ehzadeleri bata olmak zere enderun aalar ile grr, elenir, divan vezirlerini zaman zaman kabul ederdi. Bu gelenek 17. yzyla kadar srmtr. Batan baa eitli dnemlerin inileriyle kaplanm olan bu bina 19.yzyldan beri Kutsal Emanetlerin tehiri amacyla kullanlr.

Yavuz Sultan Selim'in 16.yzyl balarnda Memluk mparatorluu'nun yklmasndan sonra, Mekke ve Medine'den Hz. Muhammed ve ilk halifelerin kutsal eyalarn ve rliklerini Abbasi Halifelii kanalyla getirip Hazine ve Hasoda'ya aldrarak slam halifesi olduunu bildirmitir. Osmanl sultanlar iin mmet esasna dayal bir imparatorluun yneticisi olarak bu eserleri korumak ve onlarn temsil ettii ideal uruna yaamak balca ynetim prensibi olmutur. Bu eserler arasnda Hz. Muhammed'in hrkas (Hrka-i Saadet), kllar, rlikleri, Sancak- erif, ilk halifelerin kllar, semavi dinlerin tarihlerinden gelen eitli eserler vardr. Bu eserler, Ramazan aynn onbeinde bir saray treniyle sarayllara, vezirlere ve harem halkna gsterilirdi. Enderun avlusuna ve Harem Dairesi yanndaki sultanlarn zel avlusu olan Sofa-i Hmayun Tal'na alan Hasoda'nn bakmnda grevli 40 aa enderun mektebinin en yksek aamasna gelmi ve sultanla beraber olmaya hak kazanm aalardr.

Enderun avlusunun aalarn eitim yeri ve ikametgh olan koular ise kenarlar snrlamaktadr. Avluya revaklarla alan ve ite kk hol evresinde kou ve hamam meknlarna sahip olan bu koularn eitim kademesine gre sralanan bir dzeni vard. Bab-s Saade'nin yanlarnda acemi aalara mahsus Byk ve Kk Oda koular, 17. yzylda II. Selim Hamam'nn yklmasndan sonra yaplmtr. Gnmzde bu kouta padiah ve hanedana ait elbiseler sergilenmektedir. Hazine ile Hasoda arasndaki avlu kenarnda ise kilerler ve hazine koular bulunurdu. Sultann her trl yemek ve ikram hizmetlerini salayan bu kou, gnmzde mzenin idari blm olarak kullanlmaktadr. Bu koulardan Hazine ve Hasoda Kouu, Enderun Hazinesi'nin korunduu Hazine Kouu binas, gnmzde, Osmanl slm minyatr, yaz ve hat gerelerinin sergisinde kullanlmaktadr.

Enderun avlusunda ve zgn yapsyla Fatih Dneminden kalan Aalar Camii yer almaktadr. Burada enderun aalarnn yan sra olduu kadar padiah da ibadet ederdi. 18.yzyldan kald sanlan ve 17.yzyl Osmanl ini sanatnn zengin rneklerini ieren bu blml yap, bugn mze ktphanesi olarak kullanlmaktadr. Enderun avlusunun koular arasnda sarayn IV. yeri olan i bahe ve kasr geileri gibi Harem'in Kuhane Kaps da bu avluya almaktadr. Burada ayrca padiaha ait zel bir mutfak tekilat da yer almaktadr.

Sarayn, Sarayburnu'na bakan arka blmnde sultann ve ailesinin zevkine mahsus kkler vardr. Hasoda ve Harem gibi, sarayn hanedann ilgilendiren zel blmlerden biri olan Sofa-i Hmayun teras zerindeki mermer havuz, kkleri birbirinden ayrmaktadr. Seyir kk olmalarnn yan sra sohbet, giyinme ve ktphane mekanlar da olan bu kklerden Snnet Odas, zellikle cephesindeki renkli srlarla gze arpmaktadr. IV. Murad'n Revan ve Badat fetihlerinin ansna yaptrd kubbeli ve eyvanl okgen kkler ise Osmanl klasik saray mimarlnn son rnekleridir. Revaklarla avluya alan bu kklerin cepheleri de ini kapldr. Eyvanlardaki sedirleri, kubbeli orta meknlardaki mangallar ve grkemli ini sslemeye katlan tombak ocaklar ile bu kkler, sarayda sultanlarn yaadklar yeryz cennetinin somut rnekleridir. Sultan brahim'in yaz akamlarnda iftar ettii terasta, tombak, baldaken kameriye ve havuza alan mermer ahniin gibi detaylara da yer veren bu lks terasta, meveret meclislerinin de kurulduu bilinmektedir.

IV. yerin Marmara ve Sarayburnu'na bakan Lala (Lale) Bahesi'nde ise Hekimba Odas (Balala Kulesi) yer almaktadr. Buras, bahekim sorumluluunda bir ecza deposu ve dairesiydi. Sultanlarn salndan sorumlu hekimbalarn denetiminde olan bu kuleden gnmze ok sayda saray ve ila ieleri kalmtr. Hisarpeeye oturtulan ahap ve iki blml Sofa Kk ise 18.yzyl ortasnda Rokoko sslemesiyle baheye alan bir divanhanedir. zellikle sarayda "Halvet" ilan edilerek yaplan byl gece ve gndz elencelerinde harem halkna da alan kk, altyaps bir ke burcu olan Badat Kk'ne hisarpee ile balanr. Bu alandaki bahelerde sultanlarn bizzat yapt ve oyunlar seyrettii, IV. Murad'a ait ve Hekimba Kulesi'ne dayal bir ta tahttan anlalmaktadr. Bahenin Marmara ynndeki mermer terasna ise 1850'lerin balarnda Mecidiye Kk yaplmtr.

Kkn ayn slupta serbest ykselen Esvap Odas ilgin bir detaydr. Bu kkn tula kemerli altyapsnn gemii Fatih Dnemi ve ncesine olsa gerektir. Bahenin dier bir yaps ise, 19.yzyl ortasnda Neoklasik slupta ina edilen Sofa Camii'dir. Bahe, Sarayburnu ynndeki Hasbahe'ye Balyanlar slubunda iki kuleli bir kapyla balanmaktadr.

HAREM

Topkap Saray'nda Bab-s Saade duvar ile ayrlan idari ve zel blmler Harem Dairesi iin de geerlidir. Bu duvar ekseninin devamnda Harem'in Divan Meydan ynndeki yaplar, kzlaraas ynetiminde ve haremaalar elindeki d hizmet grubunun veya cariye olarak i hizmet kadrosunun ikmet meknlarn oluturur. Harem'in Karaalar Tal'na ve sz konusu ana duvara alan Cmle Kaps ise hanedan ve st dzey saray kadnlarnn yaad esas Harem blmne ile bu blm Altnyol ile balanan ve Hnkar Sofas evresinde dizilen, padiah ve ehzadelerin yaad Harem'deki Selamlk blmlerine alr. Karaaa-cariye, Harem ve Selamlk blm olarak gelien Harem'de yap kronolojisini ortaya koymak, sarayn dier blmlerini aklamak kadar kolay deildir. slm geleneinin aileye kazandrd kutsallk ve gizlilik prensibi, Osmanl saraynda en ulalmaz ve dramatik rneklerinden birini vererek haremin mimar kuruluu hakknda kaynaklar sunmutur. Ancak tarihsel olaylar, kurumlama, mimar sluplar ve sarayn topografyas, harem yaplamasnn 4 ana devirde gerekletiini gstermitir.

I- Fatih Sultan Mehmet ile Kanuni Sultan Sleyman Devri arasnda 15.yzyl sonu 16.yzyl ortasndaki ilk dnem: Topkap Saray'ndan nce Beyazt'a yaplan stanbul'daki ilk Osmanl saray olan Eski Saray ile Topkap Saray bu ilk dnemde Kadnlar Saray (Saray- Duhteran) denilen bir daireden olumaktayd. Gnmzde bu daire deimi ve sonraki yaplama nedeniyle bamszln kaybetmi durumdadr ve Ba Haseki dairesi adyla bilinmektedir. Adalet Kulesi'nden itibaren Harem Cmle Kaps, Bahaseki Dairesi, I. Selim Kulesi, Badat Kk ve Hekimba Kuleleri gibi kmalar hisarpee zerinden kule kkleri halinde orta zaman kale-saraylar tarznda dzenli bir yaplama ortaya koymaktadr. Bu dnem Harem yaplar d sofal konut mimarisiyle uyum iindedir. lk dnem alan, 16.yzyl sonlarnda zerine padiah ve valide sultan daireleri ile cariye koularnn yaplaca bahe duvarlaryla snrlanmt.

Geni bir cariye ve hadmaas kadrolamasna gerek duyulmayan bu ilk dnemde, Harem'in Arabalar Kaps ve Adalet ynnn Harem dnda serbest bir alan olduu anlalmaktadr. Kuleyi inili Kk'e balayan ve Byk Bini denilen at rampasnn aks ile kulenin serbest ykseldiini kantlayan altyaps da bu fikri desteklemektedir. lk dnemin dier bir nemli yap grubu da Harem'in Hasoda yanndaki kta yer alan Selamlk Dairesi olmaldr. Hamaml ve I. Selim Kulesi olarak adlandrlan kule-kkn, ehzadelerin gzetimi altnda batan beri eitim iin ayrld bilinmektedir. Bu alan 16.yzyl sonundan itibaren imirlik Kafesi denilen ve baheleri de kapsayan ehzadegan dairelerinin de ekirdeini oluturmutur. Valide ve Gzdeler Tal evresindeki yaplardan oluan bu ilk dnem yaplarnn ilgin bir srekli revak dzeniyle kuatldklar anlalmaktadr.

II. Kanuni Sultan Dnemi: Bu dnem, haremin Topkap Saray'na yerlemesiyle, karizmatik bir kiilie sahip olan Haseki Hrrem Sultan ve Kanuni Sultan Sleyman ile balamtr. 1520-30 yllar arasnda Topkap Saray geniledike nitelii de deimitir. Hrrem Sultan'n Eski Saray'daki haremden karak ocuklaryla Topkap Saray hareminde srekli yaamas; ailenin tm ihtiyalarnn da Topkap Hareminde karlanmasna yol amtr. Bu dnemde Topkap haremine gelen karaaalar ve cariyeler iin yan yana fakat ilikisiz birer avlu evresindeki iki kou dzeni, haremde hanedan yaplarnn dnda, fakat onlar kuatacak, hatta koruyacak ekilde yaplm olmaldr. Bu yaplarnn ilevsel olarak Kzlaraas Dairesi ile Cariye Hamam'n da ierdii anlalmaktadr. Bununla balantl olarak, haremin nemli bir unsuru olan Usta ve Kalfalar Dairesi de Fatih Dneminde yaplan Valide Tal'n Bahaseki Dairesi karsnda snrlayan kanada tanm olmaldr. Bu dnemde, Hrrem Sultan'n konumuna uygun olarak Bahaseki Dairesi'ne ismini verdii ve Kanuni'nin de III. Murad Dneminde yenilenecek olan haremdeki Hasodas'n yaptrd anlalmaktadr.

III. III. Murad ve Nurbanu-Safiye Sultan Dnemleri: 16.yzyl sonunda Osmanl sistemi gibi, harem kurumlamasnn da sarayda tamamland grlr. Geleneksel Trk-slm ailesindeki anaerkil yapnn Osmanl saray haremindeki gerek ve deimez grnts Valide Sultan olmutur. Nurbanu Sultan ve Haseki Safiye Sultan'n ekimeli ilikileri iinde karizmatik iki figr arasnda bocalayan III. Murad, bu gerilimli ynetimin Topkap Saray Harem'inden idare edilecei bir yaplamaya gitmek zorunda kalmtr. Toporafik artlardan tr payeli bir strktr zerinde ykseldiinden, dnemin klasik mimari anlayna uygun bu zengin cephe yaplar, haremde g paylamn da temsil etmektedir.

Cariye koular bu yeni yaplamayla grkemli dairelerin altyaplar olurken, eski Cariye Tal, giderek ikbal ve dier kadnefendilerin sade bir cephelemeyle de olsa manzaradan, yani haremde odaklanan iktidardan pay alabildikleri bir kimlie brnmtr. Haremde gerek cephede, gerekse Valide Tal'ndaki konumuyla merkez durumundaki Valide Sultan Dairesi perspektif ve cephe asndan sarayn en detayl yapsdr. Bir cephe kademesiyle kadnefendi dairelerinden ayrlan Valide Sultan Dairesi, hnkar hamamlar sistemi ile meknsal adan Hnkar Sofas ile balayan Sultan ve Selamlk dairelerine balanrken, cephede de antsal bir revakla vurgulanmtr. Valide Sultan Dairesi bu meknsal nemini tarihte korumu, Kadnlar Saltanat denilen ve Valide Sultanlarn naibe olduklar 17.yzylda siyasi olaylarn sahnesi olmutur.
Mimar Sinan ve Davud Aa gibi bamimarlar elinde klasik Osmanl zenginliinin ve sanatnn kudreti, Hnkar Hamamlar ve Hnkar Sofas ile temsil edilmitir. Harem ve sarayn en byk tren, kabul ve elence salonu olan bu kubbeli klasik yapnn daha sonralar deimi olan bir cephe grnts ve i dekoru vardr. Bu sofann yanndaki III. Murad Hasodas ise, bir Mimar Sinan yaps olarak Osmanl klasik mimarisinin, Osmanl mantk ve estetiinin ulat denge ve simetrinin canl bir rneidir.

Osmanllarn retebildikleri en zengin inilerle kaplanm olan i mekndaki kubbeli yap, altyapya yerletirilen bir havuzla dengelenmektedir. Bylece mekn ve cephede yaratlan padiah, valide sultan ve kadnefendi hiyerarisiyle, harem kurumlamasnn deimez esaslar oluturulmutur. Klasik mantkla yaratlan bu rasyonel mimar dzenleme, harem bahesindeki byk havuz ile srdrlr. Saray sisteminin ve harem hiyerarisinin Topkap Saray'na yerletii bu devrin dier bir kompleksi de ehzadegn Dairesidir. 16. yzylda Anadolu ve ran'la tehlikeli geliimler gsteren ehzadelerin saray ve kendi aralarnda giritikleri iktidar kavgalar, sancak beyi olarak tayin edilen ehzadelerin bu dnemde hareme alnmalarna neden olmutur.

Ayrca Fatih Kanunnamesi'nde devletin devam iin ehzade katline izin verilmesi nedeniyle kamuoyunda saraya kar oluan muhalefet de ehzadelerin harem ve hanedan iinde gzetim altnda yaatlmalarn gerektirmitir. 16.yzyl sonlarnda haremin devlet zerindeki otoritesi protokoler cephe yaplaryla vurgulanrken, ilk dnem haremin z olan Altnyol, Bahaseki Daireleri zerine de girift ehzadegn dairesi yaplm, bu sistem hamaml I. Selim'in Kulesi'nin yan sra harem bahesinden kazanlan imirlik bahelerindeki yaplar da kapsam haremin dramatik tarihinin sembol ve en geni dairesi olmutur.
15-17. ve 18.yzyllar: Bu dnemlerde, 16.yzyl sonunda hzl bir i dinamikle tamamlanan harem yaplarnn ek blmleri kurumsal zorunluluktan deil, ok harem halknn kalabalklamas ve yangnlar nedeniyle olumutur. Sonraki yaplamann sembolik nedeni, bir hkmdarlk sembol olarak sultanlarn sarayda Hasoda yaptrma geleneidir. Bu dnemde olutuu bilinen bir yap grubu da haremin hastane avlusu civardr. Bu devirde ayrca valide sultanlarn artan gcyle orantl olarak dairenin st katna odalar eklenmitir.

18.yzylda batnn yaay ve sanat zerindeki etkisi doaya ve hafiflie daha fazla yer veren Barok ve Rokoko dekorasyon uygulamalar-ilkin III. Ahmed'in Hasodas'ndaki (Yemi Odas) natrmort tasvirli panolarda grlmektedir. Yzyl ortalarnda ise sultanlar, zenginleen ve hafifleyen bir Rokoko romantizmini yaptrdklar kklere ve i dekorasyona yanstmlardr. Klasik dnemin cepheye kma yapan Hazine Odas ve yanndaki Hasoda, I. Abdlhamid Dneminde ayn dekorasyonla kaplanrken, I. Selim Kulesi ksmen yklarak yerine konak grnmndeki ahap Mabeyn ve kballer Dairesi yaplmtr. Tarihte imirlik Alan olarak dramatik bir karaktere sahip olan blge, 18.yzylda hanedann serbest yaantsna alm ve ehzadelere ifte kasrlar verilmitir.

Harem yaplarnda deiik sanatsal sluplar gze arpmaktadr. Osmanl siyasetini, kltr ve sanatn olduu gibi gsteren Topkap Saray nadir bir mze rneidir. Klasik hiyerari, g ve anlaml bir ihtiam dneminin sembol olan Topkap Saray, Rokoko eklerle mrn tamamlarken, yerini Tanzimat Dnemi Boazii saraylarna brakmtr

PAYLA
Facebook Twitter Google



ceylannur isimli ye imdilik offline konumundadr  
Alnt ile Cevapla
Alt   #2 (permalink)
istanbul79
Yeni Kardeimiz




Topkap Saray'nda restorasyon yapmak nasip oldu hem de kutsal emanetler blmnde.htiam anlatlr gibi deil.




istanbul79 isimli ye imdilik offline konumundadr  
Alnt ile Cevapla
Yeni Konu a CEVAPLA

Bookmarks

« El-Hamra Saray | - »
Seenekler
Konuyu deerlendir
Konuyu deerlendir:



Powered by vBulletin® Version 3.8.9
Copyright ©2000 - 2018, Jelsoft Enterprises Ltd.
Content Relevant URLs by vBSEO 3.6.0
| islamiforumlar.net | Sitemap | Gizlilik Politikas | Kullanm artlar

Tm Haklar Sakldr.
Bu websitesinde Bulunan Yazlar
AKTF KAYNAK LNK belirtilmeden kullanlamaz.